وضعيت توليد شكر ،پسته و گندم به عنوان سه كالاي استراتژيك در سه سال گذشته ،هرسال بدتر شده است .
در حالی که قیمت تمام شده شکر داخلی برای کارخانجات تنی 783 دلار برای سال جاری محاسبه می شود، شکرهای وارداتی با پرداخت یارانه های سنگین توسط کشورهای تولیدکننده با قیمت 512 دلار وارد کشور شده و 543 دلار به دست مصرف کننده می رسد.
این اختلاف قیمت 240 دلاری در هر تن، باعث ناتوانی تولیدکنندگان داخلی در رقابت با واردات محصولات مشابهی شده که طی سال های 85 تاکنون بازار از وجود آن اشباع شده است. سیاست های اتخاذ شده برای شکر، زیان تولیدکنندگان شکر با درآمد پایین را در پی داشته است چرا که تولیدکنندگان را با سیل واردات محصولاتی مواجه ساخته که با قیمت های بسیار پایین تر از قیمت تمام شده آن به بازار عرضه می شود و کاهش تولید و از بین رفتن فرصت های شغلی نتیجه ای بود که از این سیاست ها حاصل شده است.
سیاست کاهش تعرفه و افزایش واردات به خاطر افزایش ذخیره استراتژیک توجیه شد و طرح خودکفایی شکر که قرار بود با راه اندازی واحدهایی همچون هفت تپه، شوشتر، کشت و صنعت کارون و امام خمینی در سال 87- 86 محقق شود، به صف دیگر پروژه های ناتمام پیوست و تولید شکر که در سال 85 به بالاترین حد طی سال های اخیر یعنی دو میلیون و 257 هزار تن رسیده بود، در سال جاری با 81 درصد کاهش، 430 هزار تن پیش بینی می شود. دولت نهم در ابتدای کار خود همه بخش ها را وابسته به هم ذکر کرد و قرار شد هر بخش به گونه ای گام بردارد که سایر بخش ها هم منتفع شوند ولی متاسفانه به رغم قول وزیر جهاد کشاورزی مبنی بر خودکفایی در تولید شکر در مدت سه سال، تولید این محصول با عملکرد وزارت بازرگانی و واردات بیشتر به شدت کاهش یافت. قیمت شکر سفید در سال گذشته 640 تومان در هر کیلو به صورت مصوب تعیین شد و امسال با لحاظ تورم پیش بینی می شود قیمت 680 تومان برای تولید داخل در نظر گرفته شود در حالی که کارخانجات با توجه به کمبود مواد اولیه و عدم بهره برداری کامل از ظرفیت کارخانه ها قیمت 780 تومان را منطقی می دانند.
شکر وارداتی در حال حاضر 510 تومان مورد مبادله قرار می گیرد، بازار موجود به هیچ وجه قابل رقابت برای تولیدکنندگان داخلی نیست و برای ایجاد یک شرایط مناسب رقابتی حداقل باید تعرفه شکر سفید به 45 درصد افزایش یابد.
کاهش تعرفه شکر به صفر طی سال های 85 تا 86 حجم عظیمی از واردات را روانه کشور کرد و تولیدکنندگان را در شرایطی نابرابر برای رقابت قرار داد.
از اواخر سال 86 تعرفه شکر سفید 16 درصد به علاوه چهاردرصد و شکر خام چهار درصد به علاوه شش درصد تعیین شد اما این تعرفه نیز شرایط را برای حمایت از تولید داخل بهبود نبخشید.
تنها در صورتی که تعرفه شکر سفید به حداقل 45 درصد و شکر خام به 30 درصد افزایش یابد، امکان رقابت وجود خواهد داشت.
کشور ایران جزء معدود کشورهایی است که با وجود داشتن امکان تولید مناسب دارای کمترین عوارض گمرکی است.
هم اکنون بالاترین تعرفه شکر خام به تایوان (156 درصد) و پس از آن به پاناما (152 درصد) تعلق دارد و ترکیه که از نظر تولید مشابه ایران است، با تعرفه 5/136 درصدی مقام سوم از نظر تعرفه شکر را داراست.
بیشتر کشورهای تولیدکننده شکر، کشورهای در حال توسعه هستند و هزینه تولید شکر در این کشورها نسبتاً کمتر از کشورهای با درآمد بالاست. نکته حائز اهمیت این است که این کشورهای در حال توسعه، شکر صادر و به طور مستقیم در بازار جهانی شکر با هم رقابت می کنند در مقابل کشورهای توسعه یافته مانند آمریکا، کانادا، ژاپن و اتحادیه اروپا به شدت برای شکر یارانه می پردازند.
به دلیل عدم کشش بازار، تولیدات داخل وارد بازار نشده و کل تولیدات در انبارها دپو شده است.
قیمتی که اکنون اعلام می شود، قیمت تمام شده کارخانجات است و قیمت مصرف کننده شکر داخلی مشخص نشده چرا که تولیدات داخل مصرف کننده ای ندارد.
درحالی که قیمت شکر تولید شده از سوی واحد هفت تپه 700 تومان است، شکرهای وارداتی به قیمت 500 تومان به فروش می رسد و در این شرایط کاملاً واضح است که محصول نیشکر هفت تپه قدرت رقابت با این وضعیت را ندارد.
قرار بود برای رفع مشکل واردات شکر و تامین تمام نیاز این محصول در داخل با راه اندازی واحدهایی مانند شرکت های نیشکر هفت تپه و شوشتر، شرکت های کشت و صنعت کارون و شوشتر و امام خمینی جلوی واردات شکر را بگیرند اما اینگونه نشد و هنوز اشخاص و سازمان ها به واردات شکر می پردازند. در حال حاضر حدود 19 درصد از تولید جهانی شکر به برزیل اختصاص دارد. برزیل دارای کمترین هزینه تولید شکر بوده و در واقع جزء معدود کشورهایی است که شکر را بدون پرداخت یارانه صادر می کنند. اتحادیه اروپا دومین تولیدکننده شکر است و 14 درصد تولید جهانی شکر را داراست و توانسته با پرداخت یارانه های صادراتی، 9 درصد صادرات جهانی شکر را به خود اختصاص دهد.
ایران با تولید حدود 3/1 میلیون تن شکر در سال 86 جایگاه بیست و یکم را در تولید شکر جهان داشت که امسال با کاهش تولید به 430 هزار تن رتبه ایران نیز تنزل خواهد یافت.
به عقیده کارشناسان واردات بی رویه شکر مهم ترین عامل تهدید کننده تولید داخلی است.
در شرایطی که مصرف سالانه شکر در ایران حدود سه میلیون تن است و تولید داخلی در سال 85 حدود دو میلیون و 257 هزار تن بوده، واردات
5/2 میلیون تنی شکر خارجی باعث شد تولیدکنندگان چغندر قند و کارخانه های داخلی شکر انگیزه خود را برای تولید در سال 86 از دست بدهند و تولید شکر در این سال به یک میلیون تن رسید با این حال باز هم یک میلیون و 300 هزار تن شکر وارد شد.
در سال 87 نیز میزان تولید شکر کاهش یافته و پیش بینی می شود تولید به 430 هزار تن محدود شود. همین عامل در کنار قیمت گذاری نامناسب و کاهش یارانه های خرید دولتی عدم تعادل را کاهش داده و تامین نیاز داخلی بیشتر به واردات وابسته شود.
|